Η ιστορία της αστρονομίας (476μ.Χ. – 1472 μ.Χ.)

Advertisement

476 – 1453
Ο ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ

Οι τεχνολογικές πρόοδοι συνεχίστηκαν και κατά τον Μεσαίωνα. ωστόσο, το φως της καθαρής επιστημονικής έρευνας είχε γίνει πολύ θαμπό, ιδίως κατά τους πέντε πρώτους αιώνες αυτής της μακράς περιόδου που αναφέρεται συχνά ως Μεσαίωνας. Ήταν μια εποχή έντονα θεολογική, που σημαδευόταν από την αμφιγνωμία σχετικά με τις επιστήμες, όταν τα επιστημονικά πορίσματα φαινόταν ότι έρχονταν σε σύγκρουση με τις θρησκευτικές διδασκαλίες. Η αναζωογόνηση του ενδιαφέροντος για τη θεωρητική επιστήμη, προς το τέλος της περιόδου αυτής, εξασθένησε γρήγορα, όταν ενέσκηψε ο Μαύρος Θάνατος, μια τρομακτική επιδημία βουβωνικής πανώλης.

Στις αρχές του έβδομου αιώνα, το κέντρο της επιστημονικής δραστηριότητας μετατοπίστηκε προς ανατολάς, όταν οι εισβολείς Μουσουλμάνοι κυρίευσαν τις ελληνιστικές πόλεις, που ήταν δεξαμενές της ελληνικής γνώσης. Οι λόγιοι Άραβες ρούφηξαν διψασμένα τις καταγεγραμμένες γνώσεις στα παλαιά βιβλία και παρήγαγαν νέο εντυπωσιακό έργο στην αστρονομία, την οπτική, την ιατρική και την αλχημεία — τον πρόγονο της σύγχρονης χημείας. Προς το τέλος του Μεσαίωνα, η αρχαία γνώση που είχαν συλλέξει και διευρύνει οι Άραβες, επέστρεψε στην Ευρώπη. Για το μεγαλύτερο διάστημα του Μεσαίωνα, η αστρονομία ήταν τελείως παραμελημένη στη Δύση. Κινέζοι αστρονόμοι είχαν παρατηρήσει αρκετούς νέους αστέρες, ενώ οι Ευρωπαίοι δεν είχαν παρατηρήσει κανέναν. Από την Κίνα ήλθε στην Ευρώπη η πορσελάνη και η σηροτροφία, ενώ και άλλες τεχνολογίες που αναπτύχθηκαν αυτοτελώς στην Ευρώπη υπήρχαν ήδη στην Κίνα. Οι Κινέζοι γνώριζαν, από πολύ παλαιότερα, την προσανατολιστική ιδιότητα του μαγνητικού μεταλλεύματος, αλλά δεν είχαν αξιοποιήσει τη γνώση αυτή στη ναυσιπλοΐα. Όταν, το 1180, Δυτικοί θαλασσοπόροι ανακάλυψαν τον μαγνήτη, κατόρθωσαν να κατασκευάσουν ένα όργανο —την πυξίδα— που τους επέτρεπε να βρίσκουν τον προσανατολισμό τους μέσα στους ωκεανούς.

Η πυξίδα έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην πορεία της ιστορίας, γιατί κατέστησε δυνατές τις μεγάλες εξερευνήσεις και την ευρωπαϊκή κυριαρχία πάνω στους άλλους πολιτισμούς. Αν και οι Βίκινγκ, πολύ νωρίτερα, είχαν πραγματοποιήσει εντυπωσιακές ωκεάνιες επιδρομές, η μεγάλη Εποχή των Εξερευνήσεων άρχισε στην Ευρώπη στις αρχές του δέκατου πέμπτου αιώνα, όταν οι Πορτογάλοι επάνδρωσαν και εξόπλισαν πλοία τα οποία έστειλαν να ανακαλύψουν θαλάσσια οδό προς την Άπω Ανατολή. Έτσι άρχισε η μεγάλη προσπάθεια των ευρωπαϊκών δυνάμεων για την εξερεύνηση του κόσμου. Ωστόσο, το πιο εντυπωσιακό, ίσως, τεχνολογικό επίτευγμα του ύστερου Μεσαίωνα, ένα επίτευγμα στο οποίο η τεχνολογία υπηρετούσε τόσο τη θρησκεία όσο και την τέχνη, ήταν η ανέγερση των μεγάλων καθεδρικών ναών. Οι επίστεγες αντηρίδες επέτρεψαν την κατασκευή πιο ψηλών και πιο λεπτών τοίχων και το εσωτερικό των εκκλησιών μεταμορφώθηκε, χάρη στο φως που περνούσε μέσα από χρωματιστά παράθυρα.

Τον δέκατο τρίτο και δέκατο τέταρτο αιώνα, αναγεννήθηκε το ενδιαφέρον για την επιστημονική έρευνα. Καταρτίστηκαν πίνακες των πλανητών υπό την αιγίδα του βασιλιά της Καστίλης Αλφόνσου 1ου, που βελτίωναν τους πίνακες πλανητικών κινήσεων του Πτολεμαίου, ενώ η πειραματική εργασία στους μαγνητικούς πόλους άνοιξε έναν νέο δρόμο στην επιστημονική μεθοδολογία. Οι σπουδαστές της ιατρικής άρχισαν ξανά τις ανατομές ανθρώπινων πτωμάτων και, το 1316, εκδόθηκε σύγγραμμα που ήταν αφιερωμένο στην ανατομία. Παραταύτα, δεν ήταν κάποια πρόοδος στη θεωρητική επιστήμη ή την ιατρική αυτό που ανέσυρε την Ευρώπη από τον Μεσαίωνα και την οδήγησε στην Αναγέννηση και την Επιστημονική Επανάσταση. Η τιμή για το άλμα αυτό ανήκει σε ένα τεχνολογικό επίτευγμα: την ανακάλυψη της τυπογραφίας από τον Ιωάννη Γουτεμβέργιο το 1454.

1252
ΠΛΑΝΗΤΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ

Οι πίνακες πλανητικών κινήσεων του Πτολεμαίου, εξακολουθούσαν να είναι ό,τι καλύτερο υπήρχε σε αυτόν τον τομέα, παρ’ όλο που είχαν περάσει ένδεκα αιώνες από την κατάρτισή τους. Μια νέα σειρά πινάκων είχε συνταχθεί με διαταγή του Αλφόνσου 1ου της Καστίλης (βασίλευσε από το 1252 μέχρι το 1284). Ο Αλφόνσος ενδιαφερόταν πολύ για την αστρονομία και ήταν και ο ίδιος ικανός αστρονόμος (γι’ αυτό είχε ονομασθεί Αλφόνσος ο Σοφός). Περίφημο είναι το σχόλιο που έκανε για τους υπολογισμούς του πτολεμαϊκού συστήματος: «Αν ο Θεός είχε ζητήσει την συμβουλή μου, θα είχα προτείνει έναν απλούστερο σχεδιασμό για το Σύμπαν».

Και είχε δίκιο. Το Σύμπαν είναι οπωσδήποτε απίστευτα πιο πολύπλοκο από ό,τι πίστευε ο Πτολεμαίος, σε ό,τι αφορά όμως την κίνηση των πλανητών, τα πράγματα είναι πιο απλά από ό,τι τα περιγράφει το γεωκεντρικό σύστημα. Ωστόσο, οι πίνακες του Αλφόνσου ήταν μια βελτίωση σε σχέση με εκείνους του Πτολεμαίου.

1291
ΚΑΤΟΠΤΡΑ

Στην Βενετία αναπτύχθηκε για πρώτη φορά η τεχνική της προσθήκης υλικών που αποχρωματίζουν το γυαλί και έγινε έτσι δυνατή η παραγωγή του που ήταν σχετικά καθαρό και διαφανές. Ο κόσμος το βρήκε όμορφο, με αποτέλεσμα να υπάρχει μεγάλη ζήτηση για κύπελλα και άλλα αντικείμενα κατασκευασμένα από το νέο υλικό.

Το 1291 η Βενετία μετέφερε τις υαλουργικές της εγκαταστάσεις σε ένα φρουρούμενο νησί και θέσπισε αυστηρές ποινές για όποιον αποκάλυπτε τα μυστικά της παρασκευής του. Γενικά, έκανε ό,τι μπορούσε για να διατηρήσει το μονοπώλιο αυτού του πολύτιμου υλικού και έτσι το βενετσιάνικο γυαλί εξακολούθησε να θεωρείται κορυφή της πολυτέλειας.

Το άχρωμο γυαλί επέτρεψε επίσης την κατασκευή του κατόπτρου. Στην αρχαιότητα, οι άνθρωποι μπορούσαν να δουν το πρόσωπό τους στην επιφάνεια του νερού (αν ήταν ήρεμη) ή στην λειασμένη επιφάνεια ενός μετάλλου, όπως λ.χ. του ορειχάλκου. Αλλά το νερό σπάνια μένει ήρεμο για πολύ και το γυαλισμένο μέταλλο ήταν ακριβό. Έτσι, ελάχιστοι άνθρωποι γνώριζαν πώς ακριβώς είναι η όψη τους και δύσκολα μπορούσαν να κάνουν κάτι τόσο απλό όσο το να σιάξουν τα μαλλιά τους.

Από τη στιγμή που παρασκευάσθηκε άχρωμο γυαλί, ήταν δυνατόν να καλυφθεί η μία επιφάνειά του με ένα μεταλλικό υμένιο και να κατασκευασθεί έτσι ένα κάτοπτρο, στο οποίο μπορούσε κανείς να κοιτάζει το πρόσωπό του ώσπου να το χορτάσει.

1304
Ο ΚΟΜΗΤΗΣ ΤΟΥ ΤΖΟΤΤΟ

Το 1301 εμφανίσθηκε στον ουρανό της Ευρώπης ένας μεγάλος κομήτης, ο οποίος προκάλεσε τον συνήθη πανικό. Ο Ιταλός ζωγράφος Τζόττο ντι Μποντόνε (περίπου 1267-1337), που είναι συνήθως γνωστός με το μικρό του όνομα, παρατήρησε τον κομήτη με το μάτι του καλλιτέχνη.

Μέχρι τότε, αλλά και για ένα μεγάλο διάστημα μετέπειτα, εκείνοι που ζωγράφιζαν τους κομήτες. επηρεασμένοι από τον πανικό τους, τους απέδιδαν με εντελώς γελοίο τρόπο. Το 1304, ο Τζόττο ζωγράφισε το Προσκύνημα των Μάγων, στο οποίο απεικόνιζε το άστρο της Βηθλεέμ ως έναν κομήτη και μάλλον του έχει δώσει την μορφή του κομήτη του 1301. Σε αυτόν τον πίνακα έχουμε την πρώτη ρεαλιστική απεικόνιση ενός κομήτη.

1472
ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΚΟΜΗΤΩΝ

Οι κομήτες προκαλούσαν πάντα τόσο τρόμο ώστε σχεδόν κανείς δεν είχε κατορθώσει να τους παρατηρήσει ψύχραιμα και αντικειμενικά. Το 1472, όμως, όταν εμφανίσθηκε ένας λαμπρός κομήτης, ο Γιόχαν Μύλλερ (1436-1476) δεν επέτρεψε στον εαυτό του να κυριευθεί από τον συνηθισμένο φόβο. (Ο Μύλλερ είναι περισσότερο γνωστός ως Ρεγκιομοντάνους, ένα προσωνύμιο που είχε δώσει ο ίδιος στον εαυτό του. Το προσωνύμιο σημαίνει «Βασιλιάς των Βουνών» και αποτελεί λατινική μετάφραση της ονομασίας της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Καινιξβέργης.

Ο Ρεγκιομοντάνους παρατηρούσε τον κομήτη κάθε νύχτα και σημείωνε τη θέση του σε σχέση με τα άστρα. Με αυτό τον τρόπο, η ακριβής τροχιά ενός κομήτη καταγράφηκε για πρώτη φορά. Η παρατήρηση αυτή αποτελεί την απαρχή της ορθολογικής θεώρησης αυτών των ουράνιων σωμάτων.

Συνεχίζεται…

Advertisement