Τα αριστουργήματα μιας αρχαίας πόλης βυθισμένης στο Νείλο κάνουν το γύρο της Ευρώπης


Η έκθεση «Όσιρις, τα βυθισμένα ερείπια της Αιγύπτου» συνεχίζει το θρίαμβό της στο Παρίσι ενώ ακολουθεί το Βρετανικό Μουσείο.

Μια εντυπωσιακή έκθεση αφιερωμένη στον Όσιρι, τον πιο συναρπαστικό θεό της Αρχαίας Αιγύπτου, παρουσιάζεται μέχρι τις 6 Μαρτίου στο Ινστιτούτο Αραβικού Κόσμου στο Παρίσι, καλύπτοντας 1.100 τετραγωνικά εκθεσιακού χώρου, ενώ στη συνέχεια πρόκειται να φιλοξενηθεί στο Βρετανικό Μουσείο.

Η έκθεση «Όσιρις, τα βυθισμένα ερείπια της Αιγύπτου» ταξιδεύει τον επισκέπτη σε δύο πόλεις της Κάτω Αιγύπτου: το Ηράκλειο -όπως είναι το ελληνικό όνομα της πόλης-, γνωστό και ως  Θώνις, και την Κάνωπο.

Οι πόλεις είχαν σχεδόν σβηστεί από τη μνήμη της ανθρωπότητας μετά την βύθισή τους στο Δέλτα του Νείλου τον 8ο  αιώνα μ.Χ., ύστερα από κατακλυσμιαίες φυσικές καταστροφές, που συμπεριελάμβαναν έναν σεισμό και παλιρροϊκά κύματα.

Osiris_Bythos

Η Θώνις ήταν μία πλούσια πόλη που ιδρύθηκε τον 8ο αιώνα π.Χ., ήταν χτισμένη πάνω σε νησιά, διέθετε δίκτυο καναλιών και το λιμάνι της ήταν μια ζωτικής σημασίας πύλη προς την Αίγυπτο για τα ξένα πλοία.

Η εύρεση 60 ναυαγίων που χρονολογούνται από τον 6ο  μέχρι τον 2ο αιώνα π.Χ., αποκάλυψε την ένταση της ναυτιλιακής δραστηριότητας στην περιοχή, μια και από εκεί περνούσε -μεταξύ άλλων- και το σύνολο του ελληνικού εμπορίου προς την Αίγυπτο και τη Μεσόγειο. Μέχρι την ανακάλυψή της, η ανάμνηση της πόλης είχε διασωθεί μέσα από αρχαία κείμενα.

Ο Ηρόδοτος έγραψε για την ύπαρξη ενός μεγάλου ναού αφιερωμένου στον Ηρακλή, όπου και κατέφυγε η Ελένη με τον Πάρι, πριν τον Τρωικό πόλεμο, για να γλυτώσει από την οργή του Μενελάου. Για αιώνες οι αρχαιολόγοι θεωρούσαν ότι η πόλη δεν ήταν τίποτα περισσότερο από ένας μύθος.  Η κοντινή Κάνωπος ενέπνευσε, επίσης, κλασικούς συγγραφείς.

Ο Νίκανδρος, ποιητής του 2ου αιώνα π.Χ., έγραψε ότι ο πηδαλιούχος του Μενέλαου, Κάνωπος, έχασε τη ζωή του εκεί, όταν δαγκώθηκε από οχιά κρυμμένη στην άμμο του Ηρακλείου, δίνοντας το όνομά του στην ομώνυμη πόλη.

Η Κάνωπος ήταν διάσημη για τα ιερά της που ήταν αφιερωμένα στον Όσιρι και άλλους θεούς, τα οποία έλκυαν προσκυνητές από μακριά με τις θαυματουργές θεραπείες που υπόσχονταν. Ωστόσο δεν ήταν μόνο γι΄αυτό γνωστή, μια και ο Ρωμαίος φιλόσοφος Σενέκας την καταδικάζει ως παράδειγμα διεφθαρμένης πόλης.

Τα αριστουργήματα μιας αρχαίας πόλης βυθισμένης στο Νείλο κάνουν το γύρο της Ευρώπης

Η θεά Tαουρέτ, Αιγυπτιακό Μουσείο, Κάιρο. Το εξαιρετικά γυαλισμένο άγαλμα από όνυχα χρονολογείται από την 26η Δυναστεία (664 έως 525 π.Χ.), και δείχνει τη θεά ως ιπποπόταμο να στέκεται πάνω σε πόδια λιονταριού. Το γερμένο της στήθος και η στρογγυλή κοιλιά συμβολίζει τη μητρότητα και τη γονιμότητα. Ήταν η θεά που έζησε στο Νείλο και συνδέεται με τη μαύρη λάσπη που λιπαίνει τη γη. Η θεά, μια μορφή της Νουτ, ήταν η μητέρα του Όσιρι. Μια επίκληση στις θεές Tαουρέτ (που σημαίνει η Μεγάλη) και Ρερέτ (που σημαίνει ότι η «γουρούνα», ένα άλλο όνομα για τη Νουτ) είναι χαραγμένη στο βάθρο. Στη ράχη, η θεά καλείται να προστατεύσει τη Nιτοκρίς, κόρη του Φαραώ Ψαμμήτιχου Α’. Τα μπροστινά πόδια στηρίζονται σε ένα μεγάλο τρισδιάστατο ιερογλυφικό που σημαίνει «προστασία». Φωτό: Christoph Gerigk © Franck Goddio / Hilti Foundation 

Τα αριστουργήματα μιας αρχαίας πόλης βυθισμένης στο Νείλο κάνουν το γύρο της Ευρώπης

Το ξύπνημα του Όσιρι, Αιγυπτιακό Μουσείο, Κάιρο. Το γλυπτό με τα θαυμάσια θερμά χρώματα χρονολογείται από την 26η δυναστεία. Δείχνει την επιστροφή του θεού στη ζωή. Το πρόσωπό του, με την αιώνια ομορφιά, εκφράζει γαλήνη και την πλήρη βεβαιότητα της ανανέωσης της νιότης. Φέρει το στέμμα που ονομάζεται «tcheni» (η λέξη σημαίνει «να άρει», να «σηκώσει»), μια κόμμωση που συχνά συνδέεται με την ανατολή του ήλιου. Το άγαλμα είναι φτιαγμένο από χρυσό, ήλεκτρο και χαλκό –υλικά που αντανακλούν τις ακτίνες του ήλιου: ο Όσιρις έχει γίνει Ρα. Φωτό: Christoph Gerigk © Franck Goddio / Hilti Foundation

Η έκθεση ρίχνει φως στις ανακαλύψεις της υποβρύχιας ανασκαφής που διενεργείται από το 1996 από  το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Υποβρύχιας Αρχαιολογίας στον Κόλπο του Αμπουκίρ, με επικεφαλής τον Γάλλο Φρανκ Γκοντιό, ο οποίος είναι και ο επιμελητής της. Το 1997 οι αρχαιολόγοι εντόπισαν την Κάνωπο, ενώ το 2000 βρέθηκε το Ηράκλειο, με το λιμάνι και τους ναούς του.

Η βυθισμένη περιοχή -που ο Γάλλος χαρακτηρίζει «υποβρύχια Πομπηία»- καλύπτει περίπου 40 τετραγωνικά μίλια και όπως λέει ο Γκοντιό: «Μέσα σε αυτήν, υπάρχουν ενδεχομένως δύο βυθισμένες πόλεις, ίσως και τρεις. Πιθανώς έχουμε ανασκάψει μόνο το 1% ή 2% της περιοχής – πιθανώς λιγότερο».

Περίπου 290 αντικείμενα, από τα 500 που βρέθηκαν κατά τις ανασκαφές, εκτίθενται σήμερα και συμπληρώνονται με σαράντα αριστουργήματα δανεισμένα από τα Μουσεία του Καΐρου και της Αλεξάνδρειας, τα περισσότερα από τα οποία παρουσιάζονται εκτός Αιγύπτου για πρώτη φορά.

Osiris_Bythos4

Χάλκινο αγαλματίδιο Φαραώ, Θώνις-Ηράκλειο, Κόλπος του Αμπουκίρ, Αίγυπτος. Πολύ λεπτό γλυπτό άγαλμα 20,5 εκατοστών, ανακαλύφθηκε στη νοτιοδυτική περιοχή του ναού του Άμμωνα-Geréb στο Ηράκλειο (Θώνις). Ο Φαραώ φοράει το «μπλε στέμμα» και την παραδοσιακή φούστα ή «shendyt». Σε στάση διασκελισμού, ο βασιλιάς κρατά ένα ραβδί στο δεξί χέρι του. Μπορεί να είναι ένας βασιλιάς της 30ης Δυναστείας, ή, σύμφωνα με το δύσκολο να διαβαστεί εξαιτίας της διάβρωσης χαραγμένο διακοσμητικό πλαίσιο στη ζώνη του, ο Ψαμμήτιχος Β’ (βασίλευσε 595 με 589 π.Χ.) της 26ης Δυναστείας. Φωτό: Christoph Gerigk © Franck Goddio / Hilti Foundation 

Από το Διάταγμα της Κανώπου, μια στήλη του 238 π.Χ. που βρέθηκε το 1881, γνωρίζαμε ότι πραγματοποιούνταν τελετές με τις οποίες γιόρταζαν τα «Μυστήρια του Όσιρι», στον μεγάλο Ναό του Άμωνα-Gereb στο Ηράκλειο. Σύμφωνα με το κείμενο που είναι χαραγμένο  στην επιτύμβια στήλη, αυτά τα μυστήρια κατέληγαν σε μια μακρά υδάτινη πομπή, κατά την οποία ο Όσιρις μεταφέρονταν διαμέσου των καναλιών, από το Ναό του Άμμωνα-Gereb στο Ηράκλειο, στο ιερό του στην Κάνωπο.

Οι ανασκαφές έφεραν στην επιφάνεια αποδεικτικά στοιχεία που σχετίζονται άμεσα με τα «Μυστήρια του Όσιρι»:  μνημεία, αγάλματα, τελετουργικά όργανα, λατρευτικές προσφορές, μαρτυρίες των εορταστικών εκδηλώσεων που γίνονταν εκεί. Κατά τη διάρκεια των 21 ημερών που διαρκούσε η γιορτή του, ο αρχέγονος μύθος της Αιγύπτου τιμόταν, διαιωνιζόταν και αναβίωνε.

Η έκθεση αποτελείται από τρεις ενότητες. Η  πρώτη παρουσιάζει το μύθο του Όσιρι και των πρωταγωνιστών του. Η δεύτερη ενότητα είναι η πιο σημαντική και αποτελείται από τους αρχαιολογικούς χώρους και τα αποδεικτικά στοιχεία για το τελετουργικό του εορτασμού των μυστηρίων του Όσιρι. Κινηματογραφικό υλικό αναδημιουργεί την υποβρύχια ατμόσφαιρα των βυθισμένων τόπων.

Στην τρίτη και τελευταία ενότητα, ο επισκέπτης ανακαλύπτει πώς ο αρχαίος μύθος έχει εξελιχθεί με την πάροδο του χρόνου και του χώρου και το πώς υιοθετήθηκε σε διαφορετικές περιοχές, γεγονός που εξηγεί την ποικιλία των εκδοχών του.

Osiris_Bythos5

Μούμια του Όσιρι φτιαγμένη από σπόρους, Αιγυπτιακό Μουσείο, Κάιρο. Κατά τη διάρκεια των μυστηρίων, δύο αγαλματίδια του Όσιρι κατασκευάζονταν: o ένας ήταν ο Όσιρις που ονομάζεται βλαστικός, φτιαγμένος από λάσπη και σπόρους που επρόκειτο να βλαστήσουν, έτσι που να απεικονίζει την αναγέννηση της φύσης. Ο άλλος ήταν κατασκευασμένος από λάσπη, ρητίνες και πολύτιμους λίθους, και ονομαζόταν Όσιρις- Sokaris. Και τα δύο αγαλματίδια ήταν φασκιωμένα σύμφωνα με τις απαιτούμενες τελετές, και τα εναπόθεταν σε έναν προσωρινό τύμβο, πριν τα τοποθετήσουν στον μόνιμο στο τέλος των μυστηρίων του επόμενου έτους. Φωτό: Christoph Gerigk © Franck Goddio / Hilti Foundation

Osiris_Bythos6

Το μάτι του Ώρου («wedjat»), εποχή των Πτολεμαίων, Θωνίς-Ηράκλειο, Κόλπος του Αμπουκίρ, Αίγυπτος. Αυτό το φυλακτό κρεμαστό κόσμημα είναι η εικόνα του ματιού του θεού Ώρου, γιου του Όσιρι, που πληγώθηκε από τον θείο του, τον θεό Σεθ, και θεραπεύθηκε από τις δυνάμεις του θεού Θωθ. Το «wedjat», ή πλήρες μάτι, είναι επίσης το σύμβολο της πλήρους σελήνης, της οποίας ο δίσκος κάνει έναν πλήρη κύκλο μέσα σε 14 ημέρες, και το σύμβολο της ανασύστασης του σώματος του Όσιρι, που χωρίστηκε σε 14 κομμάτια (για τις 14 μέρες που γεμίζει η σελήνη). Το μάτι του Ώρου, σύμβολο της επούλωσης των πληγών και της ανασύσταση του σώματος είναι ένα εξαιρετικά διαδεδομένο και δημοφιλές φυλακτό. Φωτό: Christoph Gerigk © Franck Goddio / Hilti FoundationΔείτε την επόμενη ή προηγούμενη σελίδα πατώντας τα νούμερα

Σελίδες — 1 2

Διαβάστε περισσότερα

Το ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρει περί των επωνύμων ή ανωνύμων σχολίων - απόψεων που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών, επικοινωνήστε μέσω e-mail έτσι ώστε να αφαιρεθεί. Σχόλια που θα υποπέσουν στην αντίληψή μας, με αναφορές σε προσωπικά δεδομένα, τηλέφωνα, emails, υβριστικά ή συκοφαντικά,θα αφαιρούνται.