Conspiracy Theories: Οι δέκα αρχές της συνωμοσιολογίας

Advertisement

Παρά το γεγονός ότι έχουν πολύ διαφορετικούς στόχους, οι συνωμοσιολογικές ρητορικές παρουσιάζουν μεγάλη σταθερότητα. Προκύπτουν από μια συγκεκριμένη διαδικασία, της οποίας μπορούμε να αναδείξουμε τους κυριότερους μηχανισμούς.

1. «Να μην κάνεις ποτέ λόγο για συνωμοσία»

«Σε αυτήν τη Γαλλική Επανάσταση, τα πάντα –ακόμα και τα φριχτότερα ανοσιουργήματά της– είχαν προβλεφθεί, σχεδιαστεί, συνδυαστεί, αποφασιστεί, εγκριθεί… τα πάντα (…) καθοδηγήθηκαν από ανθρώπους οι οποίοι ήταν οι μόνοι που κινούσαν τα νήματα συνωμοσιών τις οποίες είχαν εξυφάνει επί μακρόν, δρώντας μέσα σε μυστικές εταιρείες. Αυτά τα άτομα κατόρθωσαν να επιλέξουν και να επισπεύσουν τις στιγμές που ενδεικνύονταν για τη συνωμοσία τους». Στα τέλη του 18ου αιώνα, όταν ο αβάς Ωγκυστέν Μπαρυέλ έγραφε αυτές τις γραμμές, όλοι όσοι έβλεπαν παντού συνωμοσίες μιλούσαν χωρίς να κρύβονται. Μιλούσαν για συνωμοσίες, για μυστικές εταιρείες, για κομπίνες. Σήμερα, το λεξιλόγιο έχει αλλάξει. Όπως εξηγούσε ο Αλέν Σοράλ (1) στις 23 Μαρτίου του 2011 στο ραδιόφωνο της RFI, «νομίζω ότι αυτή η λέξη (η συνωμοσία) δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ στο βιβλίο μου. Ουσιαστικά, εγώ μιλάω για “σχέδιο κυριαρχίας”, για “δίκτυο κυριαρχίας”». Όπως και οι σύμμαχοί του Ντιεντονέ (2) και Τιερύ Μεϋσάν (3) –άλλες δύο από τις κορυφαίες μορφές της γαλλικής συνωμοσιολογίας– ισχυρίζεται ότι αυτό που κάνει κυρίως είναι να δυσπιστεί απέναντι στις «επίσημες εκδοχές» και να προτείνει «εναλλακτικές πληροφορίες». Η ιστοσελίδα Stop mensonges («Σταματήστε τα ψέματα») έχει ως έμβλημα τη φράση «Η αλήθεια θα μας απελευθερώσει», ενώ για τη Wikistrike «Τίποτε και κανείς δεν είναι ανώτερος από την αλήθεια». Όσο για το έντονα καθολικό Médias-Presse-Info, αυτοπαρουσιάζεται ως «ένα πρωτότυπο μέσο ενημέρωσης που αποσκοπεί στην εκλαΐκευση της πληροφορίας με τρόπο ηθελημένα αντικειμενικό, ελεύθερο και ανυποχώρητο». Ποιος θα μπορούσε να το κατηγορήσει γι’ αυτό;

2. «Να δηλώνεις ότι ανήκεις σε μια πρωτοπορία»

Ένας αρθρογράφος του Médias-Presse-Info δηλώνει υπερήφανος: «Θα το πω ξεκάθαρα: δεν πιστεύω στην επίσημη εκδοχή που μας παρουσιάζουν ακατάπαυστα και σε βαθμό αηδίας τα μέσα ενημέρωσης» (4). Η διαρκής αμφιβολία σού προσφέρει την ευχάριστη εντύπωση ότι ανήκεις σε μια φωτισμένη πρωτοπορία, ότι ανήκεις σε αυτούς «που δεν μπορούν να τους την φέρουν». Σε ένα βίντεο που ανήρτησε στο διαδίκτυο ο Ματιέ Κασοβίτς με αφορμή την δέκατη επέτειο της 11ης Σεπτεμβρίου (https://youtu.be/KBvr9ffxtXE), ο γνωστός σκηνοθέτης και ηθοποιός εξηγεί, αρκετά ικανοποιημένος από τον εαυτό του: «Το να παραδέχεσαι ότι κάτι δεν πάει καλά με την επίσημη εκδοχή, το να κατανοείς τον τρόπο με τον οποίο είναι προφανές ότι αυτή έχει κατασκευαστεί, είναι κάτι το οποίο πολλά άτομα δεν μπορούν να κατορθώσουν, κάτι που η πλειοψηφία δεν είναι ικανή να επιτύχει». Αυτήν την αίσθηση ανωτερότητας την συναντάμε και στον διαχειριστή της ιστοσελίδας Stop mensonges, έναν «Γάλλο εγκατεστημένο στις Ηνωμένες Πολιτείες»: «Από τη στιγμή που απέκτησα πρόσβαση στην αγγλική γλώσσα, δεν παύω να ανακαλύπτω πληροφορίες στο Διαδίκτυο, οι οποίες ως τώρα μου ήταν απρόσιτες στη γαλλική γλώσσα. Οι περισσότερες από αυτές είναι “απίστευτες” και όταν ήδη από τη γέννησή σου ο εγκέφαλός σου έχει υποστεί πλύση εγκεφάλου από τα επίσημα μέσα ενημέρωσης και από την παραδοσιακή εκπαίδευση, είναι δύσκολο να έχεις πρόσβαση σε αυτές». Η ευχάριστη αίσθηση ότι ανήκεις σε έναν κύκλο μυημένων, η πεποίθηση ότι διαθέτεις πληροφορίες που απευθύνονται σε περιορισμένο αριθμό ατόμων, ότι δεν είσαι μαντρωμένος μαζί με το υπόλοιπο κοπάδι, συμβάλλει στην ελκυστικότητα των θεωριών συνωμοσίας.

3. «Να στηρίζεσαι στην επιστήμη και στη λογική»

Η γοητεία των θεωριών οφείλεται επίσης και στην επιστημονικοφανή και ορθολογική εμφάνισή τους. Τα συνωμοσιολογικά κείμενα βρίθουν υποσημειώσεων, συνδέσμων και γραφημάτων που τους προσδίδουν μια ψευδοπανεπιστημιακή μορφή. Στην ιστοσελίδα ReOpen911, το άρθρο που είναι αφιερωμένο στη «μαγική κατάρρευση του πύργου WTC 7» αποτελεί πραγματικό υπόδειγμα αυτής της τάσης. Τρισδιάστατα σχέδια, αεροφωτογραφίες, βίντεο με αυστηρό και τεχνικό ύφος (εκ των οποίων το ένα διαρκεί περισσότερο από δύο ώρες), μια έρευνα ενός «πρώην ερευνητή του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας (5) στον τομέα της γεωλογίας-γεωφυσικής και ειδικού σε ζητήματα ακουστικών κυμάτων», καθώς κι ένα «ντοκουμέντο που προέκυψε από τη σύνθεση των συμπερασμάτων ορισμένων αρχιτεκτόνων και πολιτικών μηχανικών» αποδεικνύουν ότι η κατάρρευση του κτηρίου οφείλεται σε μια επιχείρηση προγραμματισμένης κατεδάφισης. Στην πραγματικότητα, πίσω από την βιτρίνα επιστημονικότητας και σοβαρότητας κρύβεται ένα κλειστό κύκλωμα ενημέρωσης, στο οποίο οι συνωμοσιολογικές ιστοσελίδες παραπέμπουν σε άλλες συνωμοσιολογικές ιστοσελίδες και στη συνέχεια σε βιβλία που έχουν εκδοθεί από συνωμοσιολογικούς εκδοτικούς οίκους (όπως ο γαλλικός Demi-Lune) και σε έργα «ερευνητών» οι οποίοι θεωρούνται περιθωριακοί ή αμφιλεγόμενοι στους πανεπιστημιακούς κύκλους. Αυτός ο τρόπος λειτουργίας είναι εμφανής στην ιστοσελίδα Réseau Voltaire (Δίκτυο Βολταίρος), όπου ο Μεϋσάν παραπέμπει διαρκώς σε παλαιότερα δικά του άρθρα.

4. Να ρωτάς «Ποιος ωφελείται από το έγκλημα;»

«Ποιος διέπραξε πραγματικά αυτήν την επίθεση;», αναρωτιέται η ιστοσελίδα του Ντιεντονέ Quenel Plus, σχετικά με την τρομοκρατική επίθεση στο περιοδικό «Charlie Hebdo». «Ποιος ήταν ο εντολοδότης; Ποιος επωφελείται από το έγκλημα;» (6). Η τελευταία ερώτηση βρίσκεται στην πηγή όλων των θεωριών συνωμοσίας, καθώς επιτρέπει να υποδειχθεί ο ένοχος για οποιοδήποτε γεγονός.

Η δημοτικότητα του Φρανσουά Ολάντ γνώρισε τεράστια άνοδο την περίοδο 7-9 Ιανουαρίου του 2015, μετά την επίθεση στο «Charlie Hebdo» και τις τρομοκρατικές επιθέσεις που ακολούθησαν; Δεν χρειάστηκε πολύ περισσότερο το Médias-Presse-Info για να αποδώσει με ύπουλο τρόπο την ευθύνη στον Γάλλο πρόεδρο. Μια συνεργάτης του αναρωτιέται: «Μήπως το τρομοκρατικό χτύπημα εξυφάνθηκε από τις μυστικές υπηρεσίες; Υπάρχουν βέβαια ορισμένα ύποπτα και ανησυχητικά στοιχεία (…). Ο Ολάντ κατόρθωσε να αξιοποιήσει με αξιοθαύμαστη ταχύτητα το σοκ που προκάλεσαν οι επιθέσεις και –χωρίς να έχει κάνει το παραμικρό για να βελτιώσει την οικονομική και την κοινωνική κατάσταση της χώρας– η δημοτικότητά του σημείωσε ένα απίστευτο άλμα στις δημοσκοπήσεις… Αν τεθεί το ερώτημα “Ποιος ωφελείται από το έγκλημα;”, τότε προκύπτει αυτόματα η απάντηση» (7). Σύμφωνα με τον Μεϋσάν, από τις επιθέσεις ωφελείται περισσότερο η Ουάσιγκτον, η οποία ποντάρει στην άνοδο του αντιμουσουλμανικού ρατσισμού για να υλοποιήσει το σχέδιό της για κυριαρχία στη Μέση Ανατολή. Δηλώνει, ήδη από τις 7 Ιανουαρίου, ότι «οι εντολοδότες της επίθεσης εναντίον του “Charlie Hebdo” δεν επιδίωκαν να ευχαριστήσουν τους τζιχαντιστές ή τους ταλιμπάν, αλλά τα νεοσυντηρητικά ή τα νεοφιλελεύθερα γεράκια». Όσο για το Quenel Plus, ανακάλυψε έναν άλλο ύποπτο: η ιστοσελίδα θεωρεί «εντελώς εύλογη» τη θεωρία ενός απόστρατου Ρώσου στρατηγού, σύμφωνα με την οποία «η τρομοκρατική επίθεση είναι έργο μισθοφόρων που στρατολογήθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ: στόχος τους είναι να βλάψουν την εικόνα του Ισλάμ» (8).

Πράγματι, εάν το ερώτημα «Ποιος ωφελείται από το έγκλημα;» μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμο για να κατανοήσουμε ορισμένα γεγονότα, δεν μας επιτρέπει ποτέ να κατονομάσουμε με απόλυτα ασφαλή τρόπο τους υπεύθυνους. Η δολοφονία του Γάλλου Προέδρου της Δημοκρατίας Σαντί Καρνό, το 1894, επέτρεψε στον Ζαν Καζιμίρ Περιέ να ανέλθει στον προεδρικό θώκο. Συνεπάγεται άραγε από αυτό το γεγονός ότι αυτός ήταν που υποκίνησε την χειρονομία του Ιταλού αναρχικού Σάντε Τζερόνιμο Καζέριο; Κι επίσης, ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος κατέστησε δυνατή την επανάσταση των Μπολσεβίκων. Μήπως θα πρέπει από αυτό να συνάγουμε ότι ο δράστης της δολοφονίας του Σεράγεβο ήταν κομμουνιστής;Δείτε την επόμενη ή προηγούμενη σελίδα πατώντας τα νούμερα

Σελίδες — 1 2 3

Διαβάστε περισσότερα

Advertisement