O Άγνωστος Ναός του Άρη στην αρχαία αγορά των Αθηνών

Advertisement

Ο Βωμός του Άρεως

Η θεμελίωση του Βωμού του Άρεως, σε απόσταση περίπου 10 μ. μπροστά από την πρόσοψη του ναού του θεού, είναι το μόνο που σώζεται σήμερα από το μνημείο. Οι διαστάσεις της θεμελίωσης είναι 6,30 × 8,90 μ. Αποτελείται από πωρόλιθους σε δεύτερη χρήση.

Στο ανατολικό τμήμα της θεμελίωσης πατούσε ο βωμός, ενώ στο δυτικό υπήρχε κλίμακα. Τα αρχιτεκτονικά μέλη που σώζονται μαρτυρούν ότι ο βωμός, ο οποίος επίσης μεταφέρθηκε στην τελική του θέση μαζί με το ναό, χρονολογείται στο β΄ μισό του 4ου αι. π.Χ.

Μνημεία εντός και πέριξ του ναού

Ο Παυσανίας παραδίδει ονομαστικά ορισμένα από τα σημαντικότερα μνημεία που βρίσκονταν στην περιοχή του Ναού του Άρεως. Αναφέρεται καταρχάς στο λατρευτικό άγαλμα του θεού, που ήταν έργο του Αλκαμένη (5ος αι. π.Χ.), στην Αθηνά του Πάριου γλύπτη Λοκρού, στην Ενυώ, έργο των υιών του Πραξιτέλη (Κηφισόδοτου και Πραξιτέλη του νεότερου), και κυρίως στα δύο αγάλματα της θεάς Αφροδίτης.

Ένα μαρμάρινο άγαλμα γυναικείας μορφής, το οποίο βρέθηκε χτισμένο στο υστερορωμαϊκό τείχος απεικονίζει πιθανότατα τη θεά. Χρονολογείται στα τέλη του 5ου αι. π.Χ. και δεν αποκλείεται να προέρχεται από το Ναό του Άρεως.

Μια δεύτερη μορφή της θεάς ίσως επίσης να προέρχεται από τον ίδιο ναό Τέλος, και η Αθηνά η οποία αναφέρθηκε από τον Παυσανία έχει υποθετικά ταυτιστεί με θαυμάσιο κορμό του ύστερου 5ου αι. π.Χ. που βρέθηκε σε βυζαντινό κτήριο.

Ο Παυσανίας αναφέρεται επίσης σε μια σειρά αγαλμάτων και συμπλεγμάτων που πρέπει να είδε στο χώρο μεταξύ του ναού του Άρεως και του Ωδείου του Αγρίππα. Πρόκειται για τα αγάλματα του Ηρακλή, του Θησέα, του Απόλλωνα, του Καλάδη (άγνωστη μορφή σε εμας) και του Πινδάρου.

Πλησίον εκείνου του σημείου βρίσκονταν τα αγάλματα των τυραννοκτόνων, του Αρμοδίου και του Αριστογείτονος. Γίνεται επίσης λόγος για τα αγάλματα των Αιγύπτιων βασιλέων (από τους οποίους κατονομάζονται ο Πτολεμαίος Λάγου ή Σωτήρ και ο Πτολεμαίος Φιλάδελφος με την αδελφή του Αρσινόη), του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου, του Λυσιμάχου και του Πύρρου (χωρίς να διευκρινίζεται όμως αν τα δύο τελευταία βρίσκονταν στο ίδιο σημείο της Αγοράς ή σε άλλο σημείο της πόλης).

Περιττό να ειπωθεί ότι κανένα από τα έργα αυτά δεν έχει σωθεί ούτε ταυτιστεί με ακρίβεια με κάποιο από τα αναρίθμητα ρωμαϊκά αντίγραφα κλασικών και ελληνιστικών ελληνικών έργων. Εξαίρεση φυσικά αποτελεί το περίφημο σύμπλεγμα των τυραννοκτόνων, του Αρμοδίου και του Αριστογείτονος, δολοφόνων του τυράννου Ιππάρχου και πρώτων ηρώων της αθηναϊκής δημοκρατίας.

Το έργο είχε αρχικά δημιουργηθεί από το γλύπτη Αντήνορα, κάποια στιγμή μετά το 510 π.Χ. και την εκδίωξη του τυράννου Ιππία. Το 480/479 π.Χ. όμως αφαιρέθηκε από τον Ξέρξη και μεταφέρθηκε στην Περσέπολη. Αντικαταστάθηκε άμεσα από ανάλογο σύμπλεγμα, έργο που ανατέθηκε στους γλύπτες Κριτίο και Νησιώτη (477/476 π.Χ.).

Μετά την κατάληψη της περσικής πρωτεύουσας από το Μέγα Αλέξανδρο, το αρχικό σύμπλεγμα επέστρεψε στην Αθήνα, και στήθηκε μαζί με το νεότερο έργο. Στο χώρο ΝΑ του Ναού του Άρεως βρέθηκε τμήμα της βάση του βάθρου Βρισκόταν όμως ενσωματωμένο σε κτήριο της Οθωμανικής ή της Σύγχρονης περιόδου. Από το λεξικογράφο Τίμαιο μαθαίνουμε ότι το σύμπλεγμα ήταν τοποθετημένο στην ορχήστρα, η οποία τοποθετείται στο βόρειο τμήμα της Αγοράς.

Το σύμπλεγμα των τυραννοκτόνων σώζεται σε αντίγραφα. Ιδιαίτερη αξία έχουν τα πήλινα εκμαγεία τμημάτων του συμπλέγματος που προέρχονται από την έπαυλη του Αδριανού στο Tivoli. Φαίνεται πως ο φιλέλληνας αυτοκράτορας φρόντισε να δημιουργηθούν εκμαγεία για την αναπαραγωγή σε μάρμαρο του φημισμένου αυτού έργου.

Πρέπει, τέλος, να αναφέρουμε και ένα αξιομνημόνευτο στοιχείο που διασώζει ο Βυζαντινός συγγραφέας Γεώργιος Κοδινός, σε έργο του σχετικό με τα μνημεία της Κωνσταντινούπολης: αναφέρεται συγκεκριμένα σε μια σειρά αναγλύφων διακοσμημένων με ελέφαντες που προέρχονται από το Ναό του Άρεως στην Αθήνα, τα οποία έστεκαν στη Χρυσή Πύλη, όπου τα τοποθέτησε ο Θεοδόσιος ο Μικρός (408-450 μ.Χ.) και όπου σώζονται ακόμη. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι προέρχονται από το ναό της Αγοράς.

Στο βόρειο τμήμα του ναού, γύρω από τη νοτιοανατολική γωνία του κτηρίου, είχε δημιουργηθεί μια εξέδρα πλάτους 6-8 μ., επί της οποίας βρέθηκαν αρκετά μέλη γλυπτών έργων, τα οποία όμως δεν ταυτίζονται με τα προαναφερθέντα. Πρόκειται για δεκάδες μορφές σε χαμηλό ανάγλυφο, που χρονολογούνται σε γενικές γραμμές στο τελευταίο γ΄ του 5ου αι. π.Χ.

project.athens-agora.grΔείτε την επόμενη ή προηγούμενη σελίδα πατώντας τα νούμερα

Σελίδες — 1 2

Advertisement