Η ταυτότητα των προκηρύξεων του Υψηλάντη

Advertisement

Η περίφημη προκήρυξη του Αλέξανδρου Υψηλάντη από το «γενικόν στρατόπεδον εν Ιασίω» στις 24 Φεβρουαρίου 1821, που σήμανε την επίσημη κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης, ανήκει στα προγραμματικά εθνικά κείμενα.

Το επαναστατικό μανιφέστο απευθυνόταν προς σύμπαντα τον ελληνισμό, ανεξαρτήτως γεωγραφικού χώρου, ο οποίος βρισκόταν, ήδη, εν εξεγέρσει. «Προκήρυξη προς το Πανελλήνιο» τη χαρακτηρίζει ο ιστορικός Φιλήμων. Συγχρόνως έχει παμβαλκανική διάσταση: «Ο Μωρέας, η Θεσσαλία, η Σερβία, η Βουλγαρία … έπιασε τα όπλα διά να αποτινάξη τον βαρύν ζυγόν των βαρβάρων».

Αλλά και ευρωπαϊκή με την έννοια ότι απευθύνεται στους λαούς της Ευρώπης. Οχι στην αυταρχική, αλλά στην Ευρώπη της ελευθερίας, των δικαιωμάτων, των λαών όπως θα λέγαμε σήμερα.

Το περιεχόμενο και οι συσχετισμοί της προκήρυξης, με τα κεντρικά κηρύγματα του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης, έχουν γίνει αντικείμενο αναλυτικών και ειδικών μελετών. Οπως άλλωστε και συνολικά η Επανάσταση στη Μολδαβία και τη Βλαχία από τη διάβαση του Προύθου (22 Φεβρουαρίου) έως την καταστροφή στο Δραγατσάνι και την έσχατη ηρωική αντίσταση στη Μονή Σέκου (23 Σεπτεμβρίου).

Πίνακας του Γερμανού ζωγράφου Πέτερ φον Ες με τον Υψηλάντη να διαβαίνει τον Προύθο (σύνορο τότε της νότιας Ρωσίας με την ηγεμονία της Μολδαβίας).

Σήμερα, πια, δεν ισχύει η επισήμανση παλαιότερων ιστορικών ότι «το πρώιμον εκείνο τμήμα του Αγώνος περιέπεσε εις αφάνειαν και εξεκόπη του κορμού της Επαναστάσεως» (Δ. Ζακυθηνός). Αν και πασίγνωστη η προκήρυξη «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος», ο συγγραφέας αλλά και ο τυπογράφος της συνήθως, λανθάνουν.

Το ίδιο συμβαίνει και με άλλες επαναστατικές προκηρύξεις κατά την έναρξη της Επανάστασης στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες («ρουμανικά πριγκιπάτα» στη βαλκανική ιστοριογραφία).

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, η προκήρυξη-σάλπισμα για το ξέσπασμα της Επανάστασης συντάχθηκε στο Κισνόβιο της Βεσσαραβίας (τότε Νότια Ρωσία, σήμερα Κισινάου, πρωτεύουσα της Μολδαβίας).

Εκεί, στο σπίτι των Υψηλάντηδων, βρισκόταν το «στρατηγείο» της παρασκευαζόμενης Επανάστασης, μέχρι τη διάβαση του Προύθου (σύνορο Βεσσαραβίας και Μολδαβίας) στις 22 Φεβρουαρίου.

Συγγραφέας ήταν ο Κεφαλονίτης Γεώργιος Κοζάκης-Τυπάλδος. Προφανώς, σε συνεργασία με τον ίδιο τον Υψηλάντη, που εμφορούνταν από τις ίδιες ιδέες, όπως έχει δείξει και η πρόσφατη δημοσίευση της αλληλογραφίας του. Παλαιότερα υποστηριζόταν ότι η προκήρυξη ήταν «τυπωμένη» στο Κισνόβιο και «εδημοσιεύθη εις το Ιάσιον» (Κ. Κούμας). Εκεί, όμως, δεν υπήρχε ελληνικό τυπογραφείο.

Το πρωτότυπο της ιστορικής προκήρυξης της 24ης Φεβρουαρίου «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος»

Από το αρχείο του Εμμ. Ξάνθου και άλλες πηγές γνωρίζουμε ότι μετά την άφιξή του στο Ιάσιο (πρωτεύουσα της Μολδοβλαχίας) και την υποδοχή του εκεί από τον Φαναριώτη ηγεμόνα και Φιλικό Μιχαήλ Σούτσο, ο Υψηλάντης και οι επιτελείς του εγκαταστάθηκαν στη Μονή Γαλατά, σε λόφο λίγο έξω από την πόλη.

Στο σημείο αυτό υψώθηκε για πρώτη φορά το επαναστατικό λάβαρο και άρχισε αμέσως η προσέλευση και η στρατιωτική καταγραφή των επαναστατών στρατιωτών (περίπου το ένα τρίτο της συνολικής δύναμης στο απόγειό της αποτελούνταν από Βαλκάνιους μη Ελληνες).

Σκωπτικός ο Παπαρρηγόπουλος
«Επιστρέφων δε ο Υψηλάντης εις το κατάλυμμά του περί την ενάτην ώραν (ξημερώματα της 23ης Φεβρουαρίου) κράζει τον τριεραρχίτην ηγούμενον και δίδει αυτώ τας από μέρους του προκηρύξεις διά να βληθούν εις τύπον». Δηλαδή, να στοιχειοθετηθούν και να εκτυπωθούν.

Στη Μονή των Τριών Ιεραρχών λειτουργούσε ήδη από την προηγούμενη δεκαετία το ονομαστό ελληνικό τυπογραφείο του Ιασίου. Είχε ιδρυθεί, με έρανο, από τον Κρητικό Μανουήλ Βερνάρδο, που ήταν και η «ψυχή» του για μία δεκαετία. Αυτός ήταν ο τυπογράφος του μανιφέστου «Μάχου…», αλλά και των άλλων προκηρύξεων.

Αντίγραφο του προσκλητηρίου της προς τους Γραικούς που βρίσκονται στη Μολδαβία και τη Βλαχία.

Στην κυρίως Ελλάδα η προκήρυξη του Υψηλάντη από το Ιάσιο έγινε γνωστή καθυστερημένα και μετά την ήττα στο Δραγατσάνι. Δημοσιεύτηκε στα δύο πρώτα φύλλα της εφημερίδας «Ελληνική Σάλπιγξ» (1 και 5 Αυγούστου 1821) στην Καλαμάτα.

Νωρίτερα λόγος γι’ αυτή είχε γίνει σε άλλα έντυπα, όπως στην εφημερίδα της Βιέννης «Ελληνικός Τηλέγραφος». Σε αυτή σημειωνόταν ότι ο Υψηλάντης «κηρύττει εαυτόν (ως σωτήρα και ελευθερωτήν) με ύφος πομπώδες και ποιητικώτατον». Τον πρώτο χαρακτηρισμό διατήρησαν στις ιστορίες ο Κ. Κούμας, αλλά και ο Κ. Παπαρρηγόπουλος.

Ο τελευταίος με σαφή μειωτική διάθεση γράφει ότι «…εδημοσίευσεν (ο Υψηλάντης) προκήρυξιν προς το ελληνικόν έθνος, ήτις μακροτάτη ούσα και μεστή πομπωδών φράσεων, μίαν μόνην σπουδαίαν περικοπήν: «Κινηθήτε, φίλοι, και εν τω άμα μεγάλη δύναμις θέλει παρασταθή προστάτις των ημετέρων δικαίων…»».Δείτε την επόμενη ή προηγούμενη σελίδα πατώντας τα νούμερα

Σελίδες — 1 2

Διαβάστε περισσότερα

Advertisement